Nasze przedszkole realizuje przedsięwzięcie Przedszkolak IT dofinansowane z KPO.

Jak wspierać kompetencje społeczne dzieci w wieku przedszkolnym?

grupa dzieci bawiących się w kolorowym na dywanie

Ilustracja: AI

Okres przedszkolny jest czasem niezwykle dynamicznych zmian w rozwoju małego dziecka. Zmiany te zachodzą we wszystkich obszarach: emocjonalnym, poznawczym, biologicznym oraz społecznym. Aby dziecko rozwijało się w sposób harmonijny, zgodny z jego potencjałem, niezbędna jest odpowiednia stymulacja środowiska zewnętrznego – zarówno w domu rodzinnym, jak i poza nim. Osobowość oraz kompetencje społeczne małego człowieka kształtują się poprzez doświadczanie dwóch różnych rodzajów związków (Hartup, 1989). Pierwszy z nich, nazywany związkiem pionowym, to tworzące się silne przywiązanie do osób o większych umiejętnościach społecznych i poznawczych. Do osób tych należą m.in. rodzice i nauczyciele. Zapewniają oni dziecku poczucie bezpieczeństwa oraz uczą podstawowych umiejętności społecznych. Drugim rodzajem związku, jest tzw. związek poziomy. Ma on charakter równorzędny i obustronny. Związek ten występuje w relacjach rówieśniczych i przyjacielskich. Tu właśnie rozgrywa się właściwy trening umiejętności społecznych, a więc doświadczanie realnych sytuacji współpracy, rywalizacji, rozwiązywania konfliktów, rozwijania kompetencji komunikacyjnych. Wiek przedszkolny jest czasem, gdy małe dzieci (3-4 letnie) zaczynają preferować wspólne zabawy. Dotychczas bawiły się częściej obok siebie, nie podejmując prób współpracy.

W okresie wczesnoprzedszkolnym szczególnie niepokojące dla rodziców mogą wydawać się sytuacje, w których dochodzi do aktów agresji fizycznej między dziećmi. Ich szczytowe nasilenie przypada  na wiek 2-4 lat. Wraz z rozwojem kompetencji językowych, ustępują one miejsca agresji werbalnej. Częstą przyczyną takich zachowań jest odczuwana przez dziecko frustracja, wywołana brakiem odpowiednich kompetencji komunikacyjnych oraz trudnościami w identyfikowaniu oraz wyrażaniu swoich potrzeb. Warto również zwrócić uwagę, iż wiek 4-5 lat to czas, kiedy pojawiają się zalążki moralności –  zaczyna rozwijać się sumienie, empatia oraz umiejętność przyjmowania perspektywy innej osoby. Warto zatem wykorzystać ten moment, by wesprzeć dziecko w rozwijaniu kompetencji społecznych. Od czego jednak zacząć? Na początek wyodrębnijmy kluczowe obszary, które będziemy rozwijać z dziećmi w tym roku w ramach zajęć społeczno-emocjonalnych i projektu Kumpelkowo. Są to: komunikacja, umiejętność słuchania, współpraca, rozwiązywanie konfliktów, dzielenie się, pomaganie, cierpliwość, tolerancja, asertywność, empatia, kultura osobista, samodzielność.  

W kolejnych artykułach przybliżę Państwu perspektywę współczesnej psychologii na temat kształtowania tych kluczowych umiejętności. Przedstawię również strategie i metody wychowawcze, które wesprą nasze Przedszkolaki w tej fascynującej drodze do stawania się częścią społeczeństwa – tak, aby każde dziecko czuło się w nim potrzebne, spełnione i szczęśliwe.


Bibliografia:

  • Brzezińska, A. I., Appelt, K., & Ziółkowska, B. (2008). Psychologia rozwoju człowieka. W: J. Strelau & D. Doliński (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (T. 2, s. 95–292). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  • Bee, H., & Boyd, D. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  • Hartup W. W., Social relationships and their developmental significance, „American Psychologist” 1989, vol. 44, nr 2, s. 120–126